Auteursrecht op je uiterlijk en stem de oplossing tegen deepfakes?
Eén profielfoto is tegenwoordig voldoende om een realistische video te maken waarin iemand dingen zegt of doet die nooit zijn gebeurd. In Denemarken leidde een dergelijke video tot politieke ophef: de Deense premier Mette Frederiksen leek feestdagen te willen afschaffen, maar bleek slachtoffer van een deepfake. De regering reageerde met een wetsvoorstel dat burgers auteursrecht geeft op hun stem, gezicht en lichaam, om deepfakes beter te bestrijden.
Zie ook onze eerdere blog over deepfakes: Deepfake-porno civielrechtelijk bestrijden.
Wat zijn deepfakes?
De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) omschrijft een deepfake als een bewerkt video- of geluidsfragment dat nauwelijks van echt te onderscheiden is. De Europese AI-verordening definieert het als door AI gegenereerd of gemanipuleerd materiaal dat sterk lijkt op de werkelijkheid, maar niet echt is en mensen kan misleiden.
Deepfakes brengen risico’s met zich mee. Ze worden ingezet voor het verspreiden van desinformatie en voor fraude. Ook kunnen ze leiden tot persoonlijke schade, zoals bij pornografische deepfakes (ook wel deepnudes genoemd).
Zo is het gebruik van deepfakes bij identiteitsfraude de afgelopen jaren flink toegenomen, waarbij accounts bijvoorbeeld worden overgenomen met behulp van gemanipuleerde gezichtsherkenning. Ook Nederlandse politici zijn regelmatig slachtoffer van deepfakes.
Het Deense wetsvoorstel
De Deense regering vond de bestaande regels te onduidelijk en stelt daarom voor het auteursrecht uit te breiden naar iemands stem, lichaam en gezicht. In het wetsontwerp blijft wel ruimte voor parodie en satire, waardoor bepaalde deepfakes alsnog zijn toegestaan.
Daarnaast krijgen sociale mediaplatforms in bepaalde gevallen een verwijderplicht: halen ze onrechtmatige deepfakes niet weg, dan riskeren ze hoge boetes. Het recht om tegen deepfakes op te treden zal bovendien gelden tot vijftig jaar na het overlijden van de betrokkene.
Het Nederlandse voorstel in de maak
Ook in de Tweede Kamer is discussie gaande over vergelijkbare wetgeving. Kamerleden hebben intussen zelfs al een tekstvoorstel uitgewerkt.
Het tekstvoorstel lijkt op dat uit Denemarken: iedere burger verkrijgt het recht om het maken en verspreiden van een deepfake van zijn of haar persoon te verbieden zonder toestemming. Parodieën en satire blijven wel toegestaan.
Hoewel de Nederlandse en Deense voorstellen overeenkomsten vertonen, zijn er ook verschillen. Denemarken kiest voor een uitbreiding van het auteursrecht, terwijl Nederland de tekst in het huidige voorstel (mocht het zover komen) zou onderbrengen in de Wet op de naburige rechten. Die wet lijkt enigszins op de Auteurswet en beschermt de prestaties van uitvoerende kunstenaars, zoals acteurs en zangers. Verder geldt de bescherming in Denemarken tot vijftig jaar na overlijden, terwijl Nederland een termijn van zeventig jaar voorstelt.
Vooralsnog is er in Nederland geen voorstel ingediend.
Juridische mogelijkheden in Nederland
De vraag is in hoeverre nieuwe wetgeving noodzakelijk is. In Nederland bestaan immers al routes om op te treden tegen deepfakes. Zo zijn pornografische deepfakes al verboden, en is fraude via stemklonen of gezichtsherkenning eveneens strafbaar.
Ook het portretrecht biedt de mogelijkheid om bezwaar te maken tegen publicatie van een deepfake, mits het belang van de geportretteerde zwaarder weegt dan het belang van de maker. Het portretrecht ziet echter alleen op beeld en niet op stemgeluid.
Verder geldt dat het gebruik van iemands gezicht of stem een verwerking van persoonsgegevens vormt. Daarmee is privacywetgeving van toepassing, en is in principe toestemming nodig. Daarnaast kan de maker mogelijk civielrechtelijk worden aangesproken op grond van een onrechtmatige daad. Tot slot zijn sociale mediaplatforms onder omstandigheden al verantwoordelijk voor illegale deepfakes op hun diensten.
Bent u slachtoffer geworden van een onrechtmatige deepfake? Neem gerust contact op. Wij kijken graag met u mee.