Buurweg: wat is het, wanneer bestaat het nog en hoe eindigt het?
De buurweg is in 1992 afgeschaft met de invoering van het nieuwe Burgerlijk Wetboek, maar speelt in de rechtspraktijk tot op de dag van vandaag een rol. Bestaande buurwegen blijven op grond van artikel 160 Overgangswet NBW gehandhaafd. Dit artikel legt uit wat een buurweg is, wanneer deze is ontstaan, hoe zij eindigt en op welke belangrijke punten zij verschilt van een erfdienstbaarheid (recht van overpad).
Wat is een buurweg?
Van een buurweg was op grond van artikel 719 BW (oud) sprake wanneer eigenaren van paden, wegen of dreven daaraan een gemeenschappelijke bestemming als uitweg voor meerdere buren hadden gegeven. Een buurweg kan zijn gelegen op de grond van één of meerdere eigenaren.
In Nederlandse wijken, die vaak zijn ingericht als blokken en hofjes, heeft dit fenomeen praktische betekenis: veel woningen hebben een achterom dat de achtertuin met de openbare weg verbindt. Dat achterom kon vóór 1992 de vorm van een buurweg aannemen. Sindsdien kunnen nieuwe buurwegen niet meer ontstaan — maar de bestaande wegen zijn nog volop in gebruik. Alleen al in 2017 leverde de zoekterm ‘buurweg’ op www.rechtspraak.nl nog 19 uitspraken op uit 2017. Dat maakt dat het leerstuk van de buurweg tot op de dag van vandaag nog steeds relevant is.
Wanneer is een buurweg ontstaan?
Van een buurweg was op grond van artikel 719 BW (oud) sprake wanneer door eigenaren van paden, wegen of dreven daaraan een gemeenschappelijke bestemming als uitweg voor meerdere buren was gegeven. Een buurweg kan zijn gelegen op de grond van één of meerdere eigenaren. De gebruikers dienen zelf de buurweg te onderhouden, tenzij uit bijzondere omstandigheden een gedeeltelijke verplichting tot onderhoud voor de eigenaar valt af te leiden. De eigenaar kan natuurlijk zelf ook gebruiker zijn van de buurweg en daarmee onderhoudsplichtig zijn.
Grosso modo gaan recente uitspraken enerzijds over de vraag of er überhaupt een buurweg is ontstaan en anderzijds over het beëindigen van een buurweg.
De buurweg ontstond door een uitdrukkelijke of stilzwijgende wilsverklaring door de eigenaar of eigenaren van het betreffende stuk grond of daarmee gelijkgestelde zakelijk gerechtigde: een enkel gedogen van het gebruik van grond als weg kon geen buurweg doen ontstaan.
Hoe eindigt een buurweg?
Een buurweg eindigt door gezamenlijke toestemming van allen die gerechtigd zijn tot gebruik van de buurweg. Er kan stilzwijgend worden toegestemd in beëindiging van een buurweg. Maar als er een toestemming tot beëindigen ontbreekt of valt die niet aan te nemen door het stilzwijgen, dan blijft de buurweg bestaan.
Buurweg versus erfdienstbaarheid
Het fundamentele verschil tussen een buurweg en een erfdienstbaarheid is de juridische aard van het recht. Een erfdienstbaarheid is een goederenrechtelijk recht; een buurweg is een verbintenisrechtelijk recht. Concreet heeft dit de volgende gevolgen:
- Een buurweg hoeft niet te blijken uit een notariële akte die is ingeschreven in de openbare registers. Een erfdienstbaarheid wél.
- De bestemming tot buurweg kan aan een nieuwe verkrijger worden tegengeworpen, óók als die het kadaster heeft geraadpleegd en daarin geen melding van een buurweg heeft aangetroffen.
Verjaring bij de buurweg
Omdat een buurweg geen beperkt recht is, werkt verjaring anders dan bij een erfdienstbaarheid. De rechtsvordering tot opheffing van obstakels die de buurweg frustreren, verjaart na 20 jaar. Na afloop van die termijn vervalt de vordering tot opheffing van de inbreuk.
Maar — en dit is een belangrijk verschil met de erfdienstbaarheid — het materiële recht van de buurweg blijft bestaan. De buurweg zelf kan niet verjaren, omdat zij alleen met gezamenlijke toestemming van alle buren kan worden opgeheven. Worden de obstakels dus weggenomen, dan is de buurweg direct weer bruikbaar. Dat wegnemen mag uiteraard niet wederrechtelijk: alleen degene die de obstakels heeft geplaatst, kan ze rechtsgeldig verwijderen.
Recente rechtspraak
In de praktijk draaien recente uitspraken over buurwegen grosso modo om twee vragen: is er überhaupt een buurweg ontstaan, en zo ja, is deze rechtsgeldig beëindigd? Gezien het aantal uitspraken dat jaarlijks nog verschijnt, is de buurweg — ruim dertig jaar na haar afschaffing — nog steeds een levend leerstuk in het goederenrecht.