Zijn vorderingsrechten uit hoofde van coronasteunmaatregelen overdraagbaar?
Vorderingen op de overheid uit hoofde van coronasteunregelingen zoals de NOW en de TVL — zijn die overdraagbaar en daarmee verpandbaar? Tijdens de coronacrisis werd dit een concrete en financieel ingrijpende vraag. De Hoge Raad heeft zich er in een recent arrest over uitgelaten (ECLI:NL:HR:2025:1897) en bevestigd dat dergelijke subsidievorderingen in beginsel wél voor overdracht en verpanding in aanmerking komen. Maar de uitkomst is niet voor alle subsidieregelingen dezelfde.
NOW en TVL als inzet in faillissement
Tijdens de coronacrisis deed Wenable B.V. (“Wenable”) een beroep op twee steunregelingen, namelijk de NOW en de TVL. De subsidies die zij op grond van deze regelingen ontving, werden bijgeschreven op haar bankrekening bij ING, dezelfde bank die Wenable eerder had gefinancierd. In het kader van die financiering had ING zekerheden bedongen, waaronder een stil pandrecht op alle bestaande en toekomstige vorderingen van Wenable.
In mei 2022 ging Wenable failliet. De curator stelde dat de vorderingen uit de NOW en TVL naar hun aard onoverdraagbaar zijn en daarmee niet vatbaar voor verpanding. Als dat standpunt zou worden gevolgd, zou ING geen geldig pandrecht hebben verkregen en zouden de subsidiegelden in de faillissementsboedel vallen.
Rechtbank: subsidievorderingen zijn gewone geldvorderingen
De rechtbank oordeelde dat de vorderingen van Wenable op de overheid uit hoofde van de NOW en de TVL overdraagbaar en daarmee verpandbaar zijn. Daarbij overwoog de rechtbank ten eerste dat bij wet niet is bepaald dat deze vorderingsrechten onoverdraagbaar zijn.
Ten tweede hebben de vorderingen volgens de rechtbank geen persoonlijk karakter en gaat het om gewone geldvorderingen. Immers, door overdracht of verpanding verandert de inhoud van de prestatie niet. De schuldenaar krijgt weliswaar een andere schuldeiser, maar de prestatieplicht blijft volgens de rechtbank dezelfde. De persoonlijke eigenschappen van de schuldeiser spelen geen bijzondere rol en de rechten kunnen ook door een ander worden uitgeoefend.
Ten derde verzet volgens de rechtbank ook het doel van de regelingen zich niet tegen overdracht. Dat de NOW bepaalt dat de subsidie moet worden aangewend voor loonkosten en de TVL een tegemoetkoming betreft voor vaste lasten, maakt de vorderingen volgens de rechtbank niet naar hun aard onoverdraagbaar. In de regelingen is niet opgenomen dat werknemers en schuldeisers rechtstreeks uit de subsidiegelden moeten worden betaald. De subsidiegelden werden bovendien pas achteraf uitbetaald, zodat het ook niet mogelijk was om ze daarvoor rechtstreeks aan te wenden.
Hoge Raad: geen algemene regel van onoverdraagbaarheid
De Hoge Raad verwerpt het cassatiemiddel van de curator en onderschrijft het oordeel van de rechtbank. Er geldt geen algemene regel dat geldvorderingen op de overheid uit hoofde van subsidieregelingen naar hun aard onoverdraagbaar zijn. Of dat het geval is, hangt af van de inhoud van de desbetreffende subsidieregeling en de overige omstandigheden van het geval.
De Hoge Raad erkent daarmee wel dat de bijzondere aard van een vorderingsrecht of specifieke omstandigheden kunnen meebrengen dat een subsidievordering niet overdraagbaar is — maar die conclusie volgt niet automatisch uit het enkele feit dat sprake is van een subsidierelatie. Op basis van de concrete regelingen en omstandigheden was het oordeel van de rechtbank juist: de NOW- en TVL-vorderingen van Wenable hadden geen persoonlijk karakter en kwamen voor verpanding in aanmerking.
Gevolgen voor financiers: per regeling beoordelen
Voor de NOW en TVL staat nu in beginsel vast dat de daaruit voortvloeiende vorderingen overdraagbaar en verpandbaar zijn. Dat geeft duidelijkheid voor financiers die zekerheidsrechten hebben gevestigd op subsidievorderingen uit deze regelingen.
Tegelijkertijd benadrukt de Hoge Raad dat de overdraagbaarheid per subsidieregeling afzonderlijk moet worden beoordeeld. De deur voor discussie over vorderingen uit andere regelingen — denk aan subsidies op het gebied van energie, innovatie of zorg — staat daarmee nadrukkelijk open. Wie zekerheidsrechten vestigt op subsidievorderingen, doet er verstandig aan steeds de inhoud van de toepasselijke regeling te analyseren.