Governance Code Cultuur 2027: wat verandert er en hoe bereid je je voor?
De culturele sector staat aan de vooravond van een belangrijke vernieuwing op het gebied van goed bestuur. Op 25 juni 2026 is de herziene Governance Code Cultuur gepubliceerd – opgesteld door stichting Cultuur+Ondernemen – en deze treedt op 1 januari 2027 in werking. Maar wat verandert er precies? En hoe kunnen culturele organisaties zich voorbereiden? In deze blog zetten we de belangrijkste wijzigingen uiteen.
Wat regelt de Governance Code Cultuur 2027?
De Governance Code Cultuur is een (sectorale) gedragscode voor goed bestuur en toezicht bij culturele organisaties. Naleving ervan is doorgaans een subsidievoorwaarde en musea die de Museumkaart voeren zijn eveneens verplicht de code te volgen. De code is primair geschreven voor stichtingen, maar biedt ook ruimte voor toepassing door andere rechtsvormen, zoals verenigingen.
De Governance Code cultuur is samengesteld uit principes met aanbevelingen waaraan de culturele organisaties invulling dienen te geven. Van de aanbevelingen kan worden afgeweken, maar dat moet de culturele organisatie in kwestie dan wel uitleggen. Een paar aanbevelingen zoals genoemd in de Governance Code Cultuur 2027 gelden alleen voor “grote (culturele) organisaties”: organisaties met jaarlijkse baten van meer dan 2 miljoen euro.
De belangrijkste verschillen tussen de oude (2019) en de nieuwe code (2027)
De herziene governance code brengt op verschillende fronten belangrijke veranderingen met zich mee, die gezamenlijk bijdragen aan meer helderheid, transparantie en zorgvuldigheid in de besturing van organisaties.
Tegenstrijdige belangen
In navolging van de CBF-normen voor goede doelen, is ook in de herziene governance code het begrip “belangenverstrengeling” geschrapt: de term werd (ten onrechte) verward met de term “tegenstrijdig belang”. Het gemaakte onderscheid tussen gewenste en ongewenste belangenverstrengeling is hiermee ook vervallen. Het is raadzaam om als organisatie na te lopen of de statutaire en reglementaire bepalingen rond tegenstrijdig belang inhoudelijk (nog) aan de gestelde zorgvuldigheidsvereisten voldoen.
Sociale veiligheid
Sociale veiligheid krijgt een prominentere plek in de nieuwe cultuur governance code. Organisaties moeten in hun jaarverslag vermelden wat zij hebben gedaan om te zorgen voor sociale veiligheid. Daarnaast moet de Raad van Toezicht hier expliciet aandacht aan besteden. De oude code kende deze expliciete verplichting niet. Ook moet iedere organisatie een externe vertrouwenspersoon aanstellen voor meldingen over integriteitsschendingen. Het aanwijzen van een medewerker of de voorzitter van de Raad van Toezicht als vertrouwenspersoon is niet langer voldoende.
Rapportage over overleg met externe belanghebbenden, dilemma’s, risico’s en controle
De nieuwe code maakt onderscheid tussen grote en kleinere organisaties. Rapportage over overleg met externe belanghebbenden, de omgang met dilemma’s en risicobeheersing en interne controle wordt voortaan alleen nog maar van grote organisaties gevraagd. Datzelfde geldt voor de verplichte controle van jaarstukken door een externe accountant. Het is raadzaam dat organisaties hierover advies inwinnen om na te gaan wat op hen van toepassing is: soms vloeit een verplichting tot een accountantscontrole niet voort uit de code, maar bijvoorbeeld wél uit subsidievoorwaarden.
Nieuw is verder dat het jaarverslag moet vermelden wat de organisatie heeft gedaan om haar governance te verbeteren of op peil te houden.
Samenstelling en werkwijze Raad van Toezicht
Ten aanzien van de samenstelling en werkwijze van de Raad van Toezicht gelden voor grote organisaties verscherpte eisen. Zij moeten voortaan minimaal vijf leden hebben en daarbij een traineeplaats inruimen. Een directeur-bestuurder die vertrekt, mag gedurende vier jaar geen lid worden van de Raad van Toezicht. Verder moet onbezoldiging van leden voortaan onderbouwd worden, en stellen grote organisaties een schriftelijke toezichtvisie op. Zij wijzen bovendien een RvT-lid aan dat fungeert als aanspreekpunt bij onregelmatigheden binnen het bestuur of de Raad van Toezicht zelf.
Conflictbeheersing
De code introduceert voorts een aanmoediging om tot een voortvarende conflictoplossing te komen tussen het bestuur en de Raad van Toezicht. Grote organisaties moeten een formele regeling treffen voor de omgang met dergelijke conflicten.
Het bestuur/directie-model
Naast het bestaande RvT-model staat de code nu ook het bestuur/directie-model toe. In dit bestuur/directie-model vormen niet-uitvoerende bestuurders het bestuur, terwijl een directie belast is met de dagelijkse leiding van de organisatie.
Wieringa Advocaten
Goed bestuur begint met goede voorbereiding – en de tijd om te handelen is nu. De overgang naar de Governance Code Cultuur 2027 vraagt om zorgvuldige juridische begeleiding.
Wieringa Advocaten beschikt over ruime ervaring in het adviseren van culturele organisaties en non-profitorganisaties en kan ondersteuning bieden op diverse vlakken. Zo kan Wieringa Advocaten de huidige statuten, bestuursreglementen en interne procedures beoordelen aan de hand van de nieuwe code en in kaart brengen waar aanpassingen nodig zijn. Vervolgens kan Wieringa Advocaten het volledige implementatietraject begeleiden: van het herschrijven van statuten en reglementen tot het opstellen van een conflictregeling.
Bent u benieuwd naar de mogelijkheden? Neem vrijblijvend contact met ons op voor een kennismaking.
Meer lezen? Zie ook onze Serie Corporate Governance.