Hoever reikt de zorgplicht van een waterschap?
Wie het woord “waterschap” googelt, komt al snel op de volgende tekst op de site van de Rijksoverheid uit:
“Een waterschap is een overheidsorganisatie, net zoals de Rijksoverheid, de provincies en de gemeenten. Een waterschap zorgt voor het waterbeheer in een bepaald gebied. Het zorgt er bijvoorbeeld voor dat u genoeg en schoon water heeft. En dat u beschermd bent tegen te veel water. Een waterschap heet ook wel hoogheemraadschap.”
Het waterschap is er dus onder meer voor verantwoordelijk om ons te beschermen tegen te veel water. Maar waar liggen precies de grenzen van die zorgplicht? Het gerechtshof Den Haag boog zich op 8 september 2026 over die vraag in een zaak over verloren aardappeloogsten in de Hoeksche Waard (ECLI:NL:GHDHA:2026:2849).
De feiten
Appellanten exploiteren akkerbouwbedrijven op diverse percelen in de Hoeksche Waard. Onder andere verbouwen zij aardappels, die zij in augustus 2015 in de grond hadden. In de nacht van 30 op 31 augustus 2015 viel in de Hoeksche Waard in korte tijd extreem veel regen. Dit leidde tot forse peilstijgingen, waardoor de akkers van appellanten langer dan 24 uur onder water kwamen te staan. Aardappels raken in de regel ernstig beschadigd als zij zo lang onder water staan, en dat is ook hier gebeurd. Appellanten stelden het waterschap daarom aansprakelijk wegens schending van zijn zorgplicht. Volgens hen deed het waterschap te weinig om de gevolgen van de extreme regenval voor hun aardappelvelden te voorkomen of beheersbaar te maken, met forse schade als gevolg.
Afwijzing door de rechtbank en hoger beroep
De rechtbank wees de vorderingen van appellanten af. Volgens de rechtbank kon niet worden vastgesteld dat het waterschap zijn zorgplicht tegenover appellanten had geschonden. Appellanten legden zich daar niet bij neer en gingen in hoger beroep. Zij herhaalden in hoger beroep dat het waterschap bij de zware regenval op 30 en 31 augustus 2015 niet aan zijn zorgplicht had voldaan en daarmee onrechtmatig jegens hen had gehandeld. Dat standpunt onderbouwden zij met twee argumenten. Ten eerste had het waterschap vóór de regenval onvoldoende adequate en structurele maatregelen genomen om wateroverlast zoveel mogelijk te voorkomen. Dat gold met name na de neerslaggebeurtenissen in 2001 en 2013 en de aanbevelingen uit de evaluaties van destijds om de watersystemen te verbeteren. Ten tweede had het waterschap ook kort voor en tijdens de regenval niet adequaat gehandeld. Besluitvorming en maatregelen verliepen veel te traag, terwijl aangeboden hulp in de vorm van tractoren en noodpompen niet werd aanvaard.
Hoever gaat de zorgplicht van het waterschap?
Het gerechtshof moest beoordelen of het waterschap zijn zorgplicht ten aanzien van het watersysteem in de polder had geschonden (artikel 1 Waterschapswet). Die zorg omvat het voorkomen en zo nodig beperken van overstromingen, wateroverlast en waterschaarste. Daaronder valt dus ook het voorkomen en beperken van wateroverlast.
Die zorgplicht is door de wetgever niet verder uitgewerkt, maar wel in de rechtspraak. Volgens de Hoge Raad (ECLI:NL:HR:1981:AG4240) hangt de zorgplicht van een waterschap voor het waterpeil af van verschillende factoren. Daaronder vallen het aantal, de aard en de lengte van de waterwegen waarvan het onderhoud ten laste van het waterschap komt, en de (financiële) middelen waarover het waterschap beschikt. Het waterschap heeft daarbij een zekere beleidsvrijheid.
Op het waterschap rust dus een inspanningsverplichting, geen resultaatsverplichting. De vraag is telkens of het waterschap, gelet op de concrete omstandigheden, de belangen die bij zijn beleid spelen en zijn beperkte middelen, heeft gehandeld zoals een goed waterbeheerder dat zou doen.
Het oordeel van het gerechtshof
Het gerechtshof oordeelt dat het waterschap wel degelijk maatregelen heeft genomen. Dat het niet alle maatregelen nam die appellanten wensten, betekent op zichzelf niet dat de zorgplicht is geschonden.
Het zwaartepunt lag bij de noodpompen. Appellanten vonden dat het waterschap er ongeveer honderd had moeten (kunnen) inzetten. Het gerechtshof wijst dat af. Los van de vraag of dat aantal de schade had voorkomen, is het volgens het gerechtshof niet realistisch om te verlangen dat het waterschap op korte termijn zoveel pompen kon mobiliseren, of dat het daarop voorbereid had moeten zijn. De ingeschakelde deskundigen noemden dat aantal ook volstrekt onrealistisch. De zorgplicht reikt niet zover dat het waterschap zoveel noodpompen beschikbaar moest hebben.
Daarnaast zette het waterschap volgens het gerechtshof de aanwezige noodpompen daadwerkelijk en voortvarend in. Dat het overtollige water niet sneller kon worden afgevoerd, valt te betreuren. Het gerechtshof ziet echter in de omstandigheden geen schending van de zorgplicht door het waterschap en bekrachtigt het vonnis van de rechtbank.