Hardnekkig procedureel verzuim leidt tot rechtvaardige uitkomst in schrijnende huurzaak
In zijn arrest van 27 oktober 2026 (ECLI:NL:GHARL:2026:7193) oordeelde het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden dat zowel appellant als geïntimeerde niet-ontvankelijk waren nadat zij hadden nagelaten het procesdossier (correct) te fourneren. Dat met name appellant het zover heeft laten komen valt op basis van het arrest en het vonnis is eerste aanleg moeilijk te begrijpen. De proceshouding van appellant leidde echter wel tot een (gevoelsmatig) wenselijke uitkomst van de procedure.
Een moeder zonder huurrecht en vier kinderen
De kantonrechter in Almere moest beslissen wie van twee ex-partners het huurrecht van de gezinswoning kreeg. Partijen waren al jaren samen en hadden vier minderjarige kinderen. Alleen de vader stond als huurder op het huurcontract, terwijl ook de moeder al sinds 2006 in de woning verbleef en via een gemeenschappelijke rekening bijdroeg aan de huur. In juli 2024 dienden partijen nog gezamenlijk bij de verhuurder een verzoek in om de moeder als medehuurster toe te voegen. Dat verzoek werd afgewezen: de verhuurder was van mening dat partijen al uit elkaar waren en dat het verzoek alleen was ingegeven door de wens om de moeder zelfstandig huurder te laten worden. Kort daarna strandde de relatie definitief. De vader erkende de beëindiging van de relatie niet en verzocht de verhuurder bovendien actief om het medehuurderschap niet aan de moeder te verlenen. Intussen stond Veilig Thuis in contact met de moeder over de situatie van de kinderen.
De moeder bevond zich in een schrijnende positie. Haar verzoek tot medehuurderschap was afgewezen. De vader werkte niet mee aan een oplossing en probeerde haar aanspraken op de woning juist te doorkruisen. De moeder en de kinderen zouden geen dak boven hun hoofd hebben als zij de woning zouden moeten verlaten.
Door de opstelling van de vader was de mogelijkheid om via artikel 7:267 lid 1 BW – dat een gezamenlijk verzoek van huurder en samenwoner vereist – een vervangend besluit van de rechter over het medehuurderschap te verkrijgen in de praktijk afgesloten. Op basis van dat artikel is immers vereist dat een huurder en samenwoner gezamenlijk een verzoek bij de kantonrechter indienen.
De kantonrechter vond via de derogerende werking van redelijkheid en billijkheid een manier om van dat uitgangspunt af te wijken. De kantonrechter maakte een belangenafweging die uitviel in het voordeel van de moeder. Daarbij was het belang van de kinderen een stabiele woonomgeving doorslaggevend. Naar oordeel van de kantonrechter kwam het huurrecht, met uitsluiting van de vader, toe aan de moeder.
Vijf processtukken, maar geen procesdossier
De vader ging tegen het oordeel van de kantonrechter in hoger beroep. Aangezien de moeder incidenteel appel instelde werden er uiteindelijk vijf processtukken uitgewisseld: een appeldagvaarding, memories van grieven en van antwoord in principaal appel én in incidenteel appel. Het hof bepaalde ambtshalve een mondelinge behandeling.
Als gevolg van de ambtshalve bevolen mondelinge behandeling rustte op grond van artikel 4.2 van het procesreglement op de vader als appellant de verplichting het volledige procesdossier te fourneren. Het moeten indienen van het volledige dossier is voor sommige advocaten een doorn in het oog, maar is niet zomaar een formeel vereiste: zonder alle stukken van de eerste aanleg kan het hof de grieven niet beoordelen, het bestreden vonnis niet toetsen en niet nagaan welke stellingen en verweren van de wederpartij opnieuw aan de orde zouden moeten komen. Voor de beoordeling van de zaak in hoger beroep is daarom van belang dat het hof tijdig kennis van het volledige procesdossier kan nemen. Te dien aanzien bepaalt artikel 1.12 van het procesreglement dat het recht een proceshandeling te verrichten (bijvoorbeeld: fourneren) vervalt zodra de daarvoor gestelde termijn is verstreken en geen uitstel kan worden verkregen.
Op 29 juni 2026 diende de advocaat het procesdossier in bij het hof. Het ingediende procesdossier accepteerde het hof niet, omdat het dubbelzijdig was geprint en tabbladen met volgnummers ontbraken – eisen die artikel 2.10 van het procesreglement expliciet stelt. Maar, geen man overboord. De griffie wees de advocaat van de vader op het gebrek, die liet weten het gebrek vóór 18 augustus 2026 te zullen herstellen. Het herstel bleef echter uit, waarna de griffie de advocaat van de vader op 28 augustus, 4 september én op 16 september 2026 per e-mail rappelleerde. De griffie stelde bij e-mail van 16 september 21 september als harde deadline voor het herstellen van het gebrek. Op geen enkel moment verzocht de advocaat van de vader om uitstel.
Op 24 september 2026 stuurde het hof partijen bericht dat de zitting van 6 oktober 2026 een regie- en niet-ontvankelijkheidszitting zou worden. De advocaat van de vader reageerde en gaf aan dat het procesdossier klaarstond voor verzending. Toch had het hof het procesdossier op de zitting van 6 oktober 2026 nog altijd niet ontvangen.
Niet-ontvankelijk na herhaald verzuim
Op grond van artikel 1.11 van het procesreglement leidt niet-naleving van het procesreglement tot het gevolg dat het hof “met het oog op de aard van het voorschrift en de ernst van het verzuim passend voorkomt.” Ondanks dat de dagvaarding in hoger beroep, de memorie van grieven, de memorie van antwoord en incidenteel appel en de memorie van antwoord in incidenteel appel allemaal tijdig waren ontvangen, oordeelde het hof dat de vader in de gegeven omstandigheden niet-ontvankelijk was. Het hof overwoog uitdrukkelijk dat de vader meer dan voldoende gelegenheid heeft gekregen om het procesdossier op juiste wijze in te dienen. Bovendien had de moeder ter zitting benadrukt dat verdere vertraging, gelet op de situatie van haar en de kinderen, erg onwenselijk was.
Moeder zit strategisch stil
De moeder had incidenteel hoger beroep ingesteld tegen het vonnis in eerste aanleg en op grond van artikel 5.2 van het procesreglement de bevoegdheid om het dossier zelf te fourneren. Wanneer de appellant nalaat om het procesdossier te fourneren, verandert de bevoegdheid tot fourneren echter in feite in een verplichting tot fourneren voor zover het incidenteel appel nog moet worden behandeld. Zonder volledig procesdossier kan het hof de zaak immers niet in volle omvang beoordelen. Het hof stelde de moeder op 24 september 2026 telefonisch in de gelegenheid alsnog zelf te fourneren. De moeder koos er echter bewust voor geen gebruik te maken van de mogelijkheid om zelf te fourneren – in de wetenschap dat dit de behandeling van haar incidenteel beroep in de weg kon staan. Daarmee stuurde zij aan op een einde van de procedure. In het licht van de feiten is dat te begrijpen: zij had het belangrijkste al gewonnen en had in de eerste plaats belang bij rust en zekerheid. Haar incidenteel appel sneuvelde daarmee ook, waarmee het vonnis in eerste aanleg onherroepelijk werd.
De ruimte tot herstel is eindig
Niet-naleving van het procesreglement kan worden hersteld. Het procesreglement biedt daarvoor ruimte en het hof komt te dien aanzien een grote mate van beoordelingsvrijheid toe. Van die beoordelingsvrijheid maken hoven ook gebruik – zo ook in deze zaak. Wie hersteltermijnen ongebruikt laat verstrijken en geen uitstel vraagt moet echter ernstig rekening houden met een niet-ontvankelijkheidsoordeel. Dat het in deze zaak zover heeft kunnen komen is bijzonder, nu uit het arrest niet blijkt dat de vader zich heeft neergelegd bij de situatie.
In deze zaak leidde de dubieuze procesvoering aan de zijde van de vader (gevoelsmatig) tot een rechtvaardig resultaat: de moeder kon met de kinderen in de woning blijven wonen. Of dat resultaat ook rechtens juist is, is in hoger beroep niet meer beoordeeld.