AI en het arbeidsrecht
Kunstmatige intelligentie (AI) is niet meer weg te denken van de werkvloer. Van het scannen van cv’s tot het beoordelen van prestaties en zelfs bij het nemen van beslissingen over ontslag: AI speelt een steeds grotere rol. Sinds 1 augustus 2025 is de Europese AI-verordening van kracht. De AI-verordening treedt stapsgewijs in werking. De eerste regels gelden sinds 2 februari 2025 in Nederland. Op 2 augustus 2027 moet de hele wet zijn geïmplementeerd in de Nederlandse wetgeving. Deze AI-Verordening heeft ook gevolgen voor het arbeidsrecht. In deze blog leggen we uit wat dit betekent voor werkgevers en waar je op moet letten.
De kern van de AI-verordening
De AI-Verordening deelt AI-systemen in op basis van risico. Hoe hoger het risico van een AI-systeem, hoe strenger de regels. Er zijn drie categorieën:
- Onaanvaardbaar risico: Deze systemen zijn vanaf 2 februari 2025 verboden. Dit gaat om AI die mensen kan manipuleren, discrimineren of anderszins schade kan toebrengen.
- Hoog risico: Voor deze systemen gelden strikte regels, omdat ze invloed hebben op veiligheid en grondrechten van personen die door het systeem worden geraakt, zoals sollicitanten en werknemers. De verplichtingen gaan gelden vanaf augustus 2026.
- Beperkt of minimaal risico: Hier gaat het vooral om transparantie. Gebruikers moeten weten dat ze met AI te maken hebben. Ook deze regels gelden vanaf augustus 2026.
AI-systemen op de werkvloer
Binnen het arbeidsrecht gaat het vooral om hoog risico AI-systemen. Deze systemen ondersteunen of nemen beslissingen die grote invloed kunnen hebben op carrièrekansen, inkomens en gelijke behandeling. Fouten of vooroordelen in deze systemen kunnen leiden tot ongelijke kansen, discriminatie of andere vormen van schade voor betrokkenen. Het is daarom essentieel dat er strenge regels gelden voor dergelijke AI-systemen.
De AI-Verordening noemt de volgende systemen:
- AI-systemen voor de werving, selectie en personeelsbeheer. Denk bijvoorbeeld aan tools die cv’s analyseren, sollicitaties screenen of kandidaten beoordelen tijdens tests.
- AI-systemen die besluiten nemen over promoties, prestatiebeoordelingen of zelfs ontslag.
Wat betekent dit voor werkgevers?
Werkgevers hebben verplichtingen als het gaat om AI-systemen met een hoog risico. Werkgevers moeten extra zorgvuldig zijn. Dit betekent onder andere:
- Werken volgens de gebruiksaanwijzing: Werkgevers moeten passende technische en organisatorische maatregelen nemen om te zorgen dat AI wordt gebruikt met de gebruiksaanwijzingen die bij de systemen zijn gevoegd.
- Menselijk toezicht: Er moeten binnen de organisatie personen zijn die beschikken over de nodige bekwaamheid, opleiding en autoriteit. Dit betekent dat er personen binnen de organisatie moeten worden getraind die de risico’s kunnen inschatten van het AI-systeem. Als er sprake is van een risico moeten zij kunnen beoordelen wanneer een AI-systeem stopt of wanneer er een melding hiervan moet worden gemaakt.
- Logbestanden bijhouden: Het gebruik van AI-systemen moet worden vastgelegd. Denk aan wie het gebruikt, wanneer en waarvoor.
Niet-naleving van de AI-Verordening kan werkgevers duur komen te staan. Overtreding van de verplichtingen kan leiden tot hoge boetes en juridische procedures. Denk aan de situatie dat een sollicitant het niet eens is met de afwijzing wegens discriminatie.
Rol ondernemingsraad
De AI-verordening kent ook een duidelijke rol toe aan de ondernemingsraad (OR). Werknemersvertegenwoordigers en werknemers hebben volgens de verordening een informatierecht. Dit informatierecht ziet op de toepassing van een hoog risico AI-systeem voordat dit op de werkvloer wordt gebruikt. Daarnaast voorziet de Wet op de ondernemingsraden (WOR) ook in informatierechten en zelfs adviesrechten voor de OR. Dit adviesrecht komt vaak al in beeld zodra de werkgever het voornemen heeft om een AI-systeem te implementeren, waardoor de OR vroegtijdig kan meedenken en adviseren.
Conclusie
AI biedt kansen, maar brengt voor werkgevers ook risico’s met zich mee. De AI-Verordening vraagt om meer zorgvuldigheid van werkgevers. In de praktijk merken wij dat het werken met AI-systemen op de werkvloer vaak vragen oproept of discussie kan veroorzaken. Twijfelt u of uw AI-systemen voldoen aan de regels of wilt u weten hoe u hoog risico AI-systeem op een veilige manier inzet? Neem gerust contact met ons op. Wij denken graag met u mee.
In de volgende blog bespreken we met u de invloed van AI op het ontslagrecht.